Pustułka

„Wolny jak ptak”, „mądry jak sowa”, „sokoli wzrok”. Istnienie tego typu powiedzeń w naszym języku, wskazuje na szacunek, fascynację i podziw, jaki ptaki zawsze budziły u człowieka. Spoglądając z dołu na szybujące w powietrzu stworzenia, samemu nie mogąc oderwać się od ziemi, człowiek zazdrościł im i marzył o lataniu, aż w końcu – po wielu tysiącleciach – jego marzenia się spełniły. Gdy w listopadzie 1783 J.P.de Rozier i markiz d’Arlandes dokonali pierwszego lotu balonem, spojrzenie człowieka na planetę, jaką zamieszkuje, a tym samym – siebie samego – uległo znacznej zmianie. Patrząc z tak wysokiej perspektywy, dostrzega się rzeczy wcześniej umykające, a nabierając odpowiedniego dystansu do rzeczywistości (poprzez ujrzenie jej w innej skali i z dużej odległości), można stać się bardziej otwartym na nowe, rewolucyjne pomysły.

Z powodu osiągania przez ptaki przestrzeni niedostępnych dla nich samych, ludzie zaczęli nadawać im cechy takie jak: niezależność, spontaniczność, mądrość. Choć wiele z tych projekcji wydawać się dziś może daleko idącą antropomorfizacją, z pewnością jednak ptaki są istotami bardzo inteligentnymi i wyjątkowymi. Różnorodność, jaka charakteryzuje tę gromadę zwierząt, jest tak przeogromna, że łatwo się pogubić i pomylić ze sobą różne gatunki, każdy z nich jest jednak wyjątkowy i z jakichś względów zasługuje na uwagę.

Wśród ptaków drapieżnych najbardziej znane są tacy bohaterowie przestrzeni, jak orzeł, jastrząb, sokół, czy kondor. Nie tak często słyszy się o niepozornym ptaku o nazwie Pustułka.

Pustułka jest niewielkim ptakiem drapieżnym z rodziny sokołowatych (Falconidae), występującym w prawie całej Europie i Azji, za wyjątkiem koła podbiegunowego. Dawniej bardzo pospolita, od lat 60. i 70. XX wieku jej liczebność w Polsce znacznie spada. W 2006 stwierdzono istnienie w Polsce ok. 2000 par pustułek, natomiast w całej Europie – około 200 tysięcy par. Pustułka, wielkością zbliżona do gołębia, jest – jak na ptaka drapieżnego – łatwa do obserwacji, ale bardzo często mylona z krogulcem lub kobuzem. Grzbiet pustułki ma zawsze rdzawobrązowy kolor, pazury natomiast są czarne. Ptak posiada smukłą sylwetkę, wąskie skrzydła, oraz długi ogon , który u samca charakteryzuje się widoczną z daleka, szeroką czarną pręgą, z białym obrzeżem, natomiast u samicy, poza szeroką, czarną pręgą, występuje również wiele węższych, ciemnych prążków. Skrzydła pustułki są długie i zakończone ostro, jakby na kształt sierpa. Samiec posiada popielatą głowę i ogon, wierzch ciała natomiast - rdzawoczerwony o ciemnych plamach. Spód ciała samca jest jasny, o żółtawym nalocie i czarnych kropkach i kreskach. Jego oczy są prawie czarne, natomiast nogi, obwódka wokół oczu i woskówka dzioba – żółte. Samicę od samca odróżnia brązowy grzbiet, oraz popielata głowa z czarnymi plamkami i prążkami (choć młode samce podobne są do samicy i nabierają samczych barw dopiero z wiekiem). Z dużej odległości Pustułkę można rozpoznać głównie po charakterystycznym zawisaniu nad jednym miejscem, połączonym z trzepotaniem skrzydłami.

Odżywianie

Pożywienie pustułki zależne jest od miejsca jej występowania. Na terenach wiejskich są to przede wszystkim owady (nawet pszczoły) oraz drobne gryzonie (myszy i nornice). W mieście pustułki polują niemalże tylko i wyłącznie na małe ptaki, głównie na wróble, szpaki, sikory, drozdy, mazurki, skowronki, a nawet jerzyki. Pustułka, z racji swojej ograniczonej zwinności i szybkości w śmiganiu (z powodu zbyt długiego ogona), poluje głównie na ptaki młode. W terenach miejskich pustułki zmieniają menu w zależności od typu zabudowy. Tam, gdzie budynków jest mniej, więcej natomiast otwartych przestrzeni, ptaki chwytają głównie gryzonie. W miejscach, gdzie zabudowa ogranicza pola i parki, polują przede wszystkim na ptaki. Główne ssaki w diecie pustułki to norniki zwyczajne, oprócz tego ptaki te zjadają mysz domową, szczura, badylarkę, ryjówkę malutką i kreta. Głównymi gadami, łowionymi przez pustułkę są jaszczurki zwinki. Polowania na ptaki następują głównie zimą i latem. Szczyt w zimie przypada na styczeń, w lecie natomiast na lipiec. Z drugiej strony, nornikowate padają łupem ptaka głownie na wiosnę i na jesieni, (szczyt przypada tutaj na kwiecień i wrzesień).

Pomimo iż pustułka nie jest specjalnie przystosowana do chwytania ptaków, radzi sobie z tym dobrze. Jej stosunkowo słabe i krótkie nogi, i za długie sterówki uniemożliwiają jej szybki jak u kobuza, czy sokoła wędrownego lot (długi ogon odgrywa ważną rolę przy gwałtownym wykonaniu momentalnego zwisu). Pustułce trudno więc złapać ptaka w locie; w konsekwencji ptak ten odławia ptaki siedzące np. na dachach, szczególnie gdy są one chwilowo nielotne po deszczu lub przez śnieg, (gdy zmokną im pióra). Dlatego też sprzymierzeńcem pustułki w polowaniu na ptaki jest zima (zimą drobne ptaki zbijają się w duże grupy, dzięki czemu stają się łatwym łupem).